FAQ

Wat is het Referentiekader Gezondheidsbevordering (inhoudelijk)?
Het Referentiekader (Refka) is een kwaliteitsinstrument dat inzicht geeft in de omgevingsfactoren van gezondheid en in de processen van gezondheidsbevordering. Met behulp van het Refka kunt u de factoren en omstandigheden analyseren die in projecten en programma's voor gezondheidsbevordering een rol kunnen spelen. Denk hierbij aan omgeving (sociaal en fysiek), empowerment van mensen, voorzieningen, investeringen. Het Referentiekader laat zien dat veel factoren een rol hebben in en van invloed zijn op het bevorderen van gezondheid en gezond gedrag en dat deze factoren met elkaar samenhangen. Het is een hulpmiddel om een aantal van deze begrippen op een overzichtelijke manier met elkaar in verband te brengen.
Wat is het Refka (als model)?
Het Refka is een model of afbeelding waarin een aantal sleutelbegrippen die van invloed zijn op een programma in de gezondheids­bevordering op een overzichtelijke manier met elkaar in verband worden gebracht. Het is een hulpmiddel bij het planmatig opstellen of analy­seren van programma's en draagt zo bij aan de systematiek van de gezondheidsbevordering. Het model wordt grofweg onderscheiden in 'Proces­sen' (links), 'Resultaten' (rechts) en ‘Feedback'(onder). 
Het Refka kan via twee routes worden doorlopen: een analytische route en planningsroute. De analytische route loopt van rechts naar links (van resul­taat naar proces); de planningsroute loopt van links naar echts  (van proces naar resultaat).
Het Refka wordt ook wel een 'Logisch model' genoemd, omdat dit het verband laat zien tussen oorzaken en gevolgen. Ook het begrip Framework (raamwerk, stappenmodel) is een bekend begrip. 
Bronnen: Green & Kreuter (2005), Nutbeam (2001) en Bartholomew (Intervention Mapping, 2001).
Voor wie is deze site bedoeld?
Deze site is bedoeld voor gezondheidsbevorderaars en preventiewerkers, werkzaam bij de GGD, de RIAGG/GGZ, de verslavingszorg, de thuiszorg of bij een landelijke categorale instelling of ondersteuningsinstituut. Het Refka is ook nuttig voor onderzoekers. Zij kunnen ermee bepalen welke factoren invloed kunnen hebben op het verloop van het programma, en die zij met onderzoek kunnen  monitoren. Het Refka is ook van betekenis voor beleidsmedewerkers, zij kunnen in hun planning beter rekening houden met de complexiteit van het veld van gezondheidsbevordering.
Wat kunt u met het Refka?
U kunt het Refka gebruiken om ‘met een andere bril' naar uw project of progamma te kijken of, iets sterker gezegd, om uw programma mee door te lichten. Dat kan voor, tijdens of na afloop van uw project of programma. Met behulp van het Refka ordent u de belangrijkste factoren en omstandigheden die in projecten en programma's een rol spelen. Denk bijvoorbeeld aan sociale en fysieke omgeving, empowerment, voorzieningen binnen én buiten de gezondheidszorg, en ten slotte randvoorwaarden als investering in geld en menskracht. Het Refka laat zien dat er veel determinanten ten grondslag liggen aan gezondheid en dat er veel verschillende typen interventies (beleidsgericht, voorlichtingsgericht en omgevingsgericht) mogelijk en veelal ook nodig zijn om deze verschillende determinanten te kunnen beïnvloeden. Met de digitale versie van het Refka, de Refka 2.0, heeft u een extra instrument in handen waarmee u deze analyse gemakkelijk via de computer kan doen.
Wat is er nieuw aan het digitale Refka?

Het Refka is in 2010 is geactualiseerd en gedigitaliseerd tot Refka 2.0. Het model is inhoudelijk op enkele punten aangepast ten opzichte van de versie van 2005. Door de digitale toepassing is het model toegankelijker geworden en het gebruik ervan makkelijker. 
Inhoudelijke veranderingen:
- aanpassing van de omschrijving van gezondheid (aanvulling met het begrip salutogenese)
- invoeging van de factor 'Empowerment' bij de kolom 'Interventieuitkomsten'
- toevoeging van 'Publiciteit' als apart, vast onderdeel bij de kolom 'Interventies'
- herschikking van de factoren in de kolom 'Organiseren'
- toevoeging van tijd en geld aan de factor investeren in de kolom 'Organiseren'
- nadere invulling van de onderliggende 'Onderzoek en feedback' balk

Hoe kan ik deze site gebruiken?

U kunt op deze site op verschillende manieren aan de slag met het Refka 2.0. Dit is afhankelijk van het doel en de mate van intensiteit waarmee u met het instrument wilt werken. U kunt gebruik maken van:

Refka
Hier kunt u uw kennis over het Refka verdiepen. U kunt onderdelen nader uitwerken of onderbouwen met theoretisch bronnenmateriaal. U kunt van elk ‘vakje' van het Refka uitgebreide achtergrondinformatie krijgen. U kunt zich ook laten inspireren door de Veelgestelde vragen.

Quick scan
U kunt met de quick scan het Refka snel uitproberen op een bestaand of fictief project of programma

Full Refka Scan
Met de Full Refka Scan kunt u uw eigen project of programma doorlichten. De Full Refka Scan is een uitgebreide vragenlijst die u, liefst met uw gehele team, kunt invullen. U komt dan bij het invullen al op ideeën. Daarna kunt u met uw team over doorpraten. Deze gang van zaken zou u om de zoveel tijd kunnen herhalen om zo regelmatig te kunnen reflecteren op (de voortgang) van het werk. Is de vragenlijst te veel om in één keer af te werken, dan werkt u per kolom. Bij voltooiing van iedere kolom krijgt u een beoordeling; deze krijgt u ook over het totaal.

Persoonlijk advies
Wilt u in persoonlijk contact uw project verder in kaart brengen en verbeteren? Dat kan in een persoonlijk advies. Dat kan per e-mail of in de vorm van een persoonlijk gesprek of een audit met meerdere personen. Dit laatste stellen wij voor u op maat samen.

Cursussen
Hier vindt u het cursusaanbod van het NIGZ met daarin opgenomen het aanbod op het gebied van het Refka.

FAQ Waar moet of kan ik beginnen?
Het Refka bestaat uit een aantal kolommen. Er is niet één duidelijk vastgesteld begin of einde. U kunt overal in het schema beginnen. Startend vanuit het einddoel ‘Gezondheid' kan teruggeredeneerd worden welke determinanten hieraan ten grondslag liggen en hoe deze beïnvloed kunnen worden door interventies (het model van rechts naar links). Daarnaast kan ook vanuit interventies gestart worden om te kijken welke determinanten hiermee beïnvloed kunnen worden en welke effecten dit uiteindelijk op de gezondheid kan hebben (het model van links naar rechts). Bent u bezig met de planning of analyse van een programma en werkt u van rechts naar links, dan redeneert u als volgt:

  • Wat is of wat was het gezondheidsprobleem? Gelijke kansen op gezondheid en welbevinden?
  • Van welke (combi van) determinanten is of was het probleem het gevolg?
  • Welke interventies zouden er invloed op kunnen uitoefenen of hadden er invloed op?
  • Hoe moe(s)ten we dat organiseren?
  • Wat zijn of waren belangrijke elementen in de maatschappelijke context om rekening mee te houden?.
    U kunt ook van links naar rechts in het model werken:
  • Rekening houdend met de maatschappelijke context
  • Organiseren van (een combi van) interventies
  • Die doorwerken op (een combi van) determinanten
  • Om zo gezondheid te verbeteren en gelijke kansen op gezondheid te vergroten
  • Die leiden tot een bepaalde maatschappelijke impact

Begint u in het midden met de interventies, dan redeneert u als volgt:

  • Welke activiteiten voert u uit? (‘Interventies') 
  • Zet u alle mogelijkheden in om die activiteiten uit te (kunnen) voeren? (‘Organiseren')
  • Met welke omstandigheden of trends moet u rekening houden? (‘Context')
  • Wat verwacht u van de activiteiten? (‘Interventieuitkomsten')
  • Hoe werkt dat door op (determinanten van de kansen op) gezondheid? (‘Resultaten')
  • Welke invloed heeft dat op maatschappelijke verschijnselen en kosten? (‘Impact')
Welke verbindingen liggen er van het Refka met andere modellen?

Er zijn verbindingen van het Refka met (o.a.) Preffi en OPUS.
- Het Preffi kan een bijdrage leveren in de rechterkolom van het Processen-vak: de Interventies.
- Het OPUS-model heeft alles te maken met de linker kolom, de organisatie-kolom, de programma-organisatie.
Bron: http://www.gbkwaliteit.nl/

Welke vragen stelt het Refka?
Bij het ontwerpen, uitvoeren en evalueren van projecten en programma's komt u vroeg of laat voor een aantal vragen te staan. Wat maakt een project tot een succes en hoe weten we of een project succesvol is? Wat zijn tussenliggende factoren voor succes? Welke kunnen we beïnvloeden en welke niet? Wie zijn ‘we' in dit verhaal? Waaraan meet je of bijstellingen tot verbeteringen leiden? Het is vaak niet mogelijk om, gegeven een bepaald budget, tijdsinvestering, mankracht, maatschappelijke context, etc, alles te doen wat idealiter zou moeten leiden tot een optimale gezondheid voor iedereen. Er moeten keuzes gemaakt worden, prioriteiten gesteld worden. Met behulp van het Refka kunt u deze keuzes inzichtelijk maken: wat gaat u wél doen en wat (op dit moment) niet, en welke resultaten kunt u verwachten. In de werkplannen en evaluatieplannen die u op mede op basis van het Refka maakt, onderbouwt u deze keuzes.
Historie van het Refka

Het Referentiekader Gezondheidsbevordering is in 2003 ontwikkeld door Hans Saan en Willy de Haes (2005) in samenwerking met professionals op het terrein van gezondheidsbevordering. Het was de neerslag van de presentaties en debatten in 4 conferenties in Rotterdam van 2002-2003 (zie http://www.newhealthpromotion.nl/).
Het referentiekader is bedoeld als hulpmiddel voor gezondheidsbevordering voor zowel beleid, praktijk als onderzoek. De basis vormt het boek (pdf) Gezond effect bevorderen: het organiseren van effectieve gezondheidsbevordering. Hans Saan en Willy de Haes, NIGZ (2005). Het Refka heeft in het land ruime toepassing gekregen in de vorm van cursussen en audits in de gezondheidsbevordering op lokaal niveau. Landelijke bekendheid is verkregen  door congressen en congresbijdragen. Het Refka is op onderdelen doorontwikkeld in deelstudies en ook in het buitenland heeft het Refka bekendheid gekregen.
Bron: Eindrapport pilot referentiekader gezondheidsbevordering 2006-2007, NIGZ, 2007 (bijlage 1: voorgeschiedenis)

Niet bedoeld

Het Refka is niet bedoeld om:

  • Het model precies stap voor stap van de linker kolom naar rechter kolom te doorlopen of andersom. Het kan uiteraard wel, maar realiseert u zich dan, dat er allerlei onderlinge verbanden en afhankelijkheden zijn;
  • Stelselmatig alle vakjes achtereenvolgens te doorlopen en daarbij plichtmatig allemaal in te vullen;
  • Gezondheid per se als allerhoogste ideaal, als eindpunt te zien dat op korte termijn bereikbaar is.

Het is als het ware de kunst om in het Refka de vakjes steeds met elkaar in interactie  te zien, omdat alles met alles  samenhangt. Het zijn met andere woorden de radertjes in het geheel en het gaat om de integratie van de onderdelen in een groter geheel.

Wat voor soort model is het Refka?

Het Refka is een allesomvattend integraal model. Dit betekent, dat andere modellen in de gezondheidsbevordering, bijvoorbeeld het Opus-model of het Preffi-instrument ín het Refka gesitueerd kunnen worden. Zo is het Opus-model gesitueerd in de linker kolommen van Organiseren en Context. Het Preffi ligt meer in kolom Interventies en de Interventie-uitkomsten.
Het Refka is ook een model dat in de gezondheid overstijgt. Met wat aangepaste terminologie is het ook een model voor het uitvoeren van projecten in andere sectoren, bijvoorbeeld milieubescherming. Zie voor het Preffi- en Opusmodel: www.gbkwaliteit.nl.

Wanneer gebruiken?
Voor analyse, planning, of een combinatie.
Het Refka kan in verschillende fasen van een project of programma worden gebruikt: in de planningsfase of tijdens de evaluatie of analyse aan het eind of tussendoor. U kunt overal in het schema beginnen.
Startend vanuit het einddoel ‘Gezondheid' kunt u teruggeredeneren welke determinanten hieraan ten grondslag liggen en hoe deze beïnvloed kunnen worden door interventies (het model van rechts naar links). Globaal is de redenering als volgt:
  • Wat is het gezondheidsprobleem? Gelijke kansen op gezondheid en welbevinden?
  • Van welke (combi van) determinanten is het probleem het gevolg?
  • Welke interventies hebben daar  invloed op?
  • Hoe moeten we dat organiseren?
  • Wat zijn belangrijke factoren in de maatschappelijke context om rekening mee te houden?.

Bij planning en analyse werkt u van links naar rechts in het model:

  • rekening houdend met de maatschappelijke context
  • het organiseren van
  • interventies die resulteren in
  • tussenresutaten/interventieuitkomsten, die van invloed zijn op
  • determinanten
  • om zo gezondheid en gelijke kansen op gezondheid te vergroten
  • (en die leiden tot een bepaalde maatschappelijke impact)

Begint u in het midden met de interventies, dan redeneert u als volgt:

  • Welke activiteiten voert u nu uit? (‘Interventies') 
  • Welke mogelijkheden benut u in om die activiteiten uit te (kunnen) voeren? (‘Organiseren')
  • Met welke omstandigheden of trends moet u rekening houden? (‘Context')
  • Wat verwacht u van de activiteiten? (‘Interventieuitkomsten')
  • Hoe werkt dat door op (determinanten van de kansen op) gezondheid? (‘Resultaten')
  • Welke invloed heeft dat op maatschappelijke verschijnselen en kosten? (‘Impact')

Wat betekent een score is oranje of rood?

Wanneer u bij het invullen oranje (´kan beter´) of rood (´hier moet je echt iets aan doen´) scoort, dan zijn er drie mogelijkheden:

  • De ontbrekende informatie opzoeken of achterhalen
  • De ontbrekende activiteiten alsnog in gang zetten (dat heeft de voorkeur)
  • Erkennen of toegeven, dat, als u niets doet, u in uw project tegen bepaalde knelpunten aan zult lopen en wellicht geen resultaten (of beperkte resultaten) zal bereiken.
Veranderingen in het Refka: Waarom is Empowerment toegevoegd?

Een extra vakje Empowerment is toegevoegd in de kolom Interventie-uitkomsten ten opzichte van de eerste versie van het Refka. Het vakje ‘Gezondheidsvaardigheden' bevat weliswaar ook empowerment, maar dit wordt doorgaans vooral vanuit de cognitieve invalshoek opgevat. Empowerment legt meer nadruk op de affectieve kant, met nadruk op zelfmanagement, zelfsturing e.d.). Bovendien is het een veel gebruikte term en dus een ‘zoekterm' van gezondheidsbevorderaars.

Waarom is Publiciteit als extra factor opgenomen in het Refka?
Dit onderdeel (vakje) is toegevoegd, omdat publiciteit een belangrijke factor is gebleken in de effectiviteit. De publiciteit loopt eigenlijk langs de hele kolom interventies. Maar om het niet al te ingewikkeld te maken, is het vakje onderaan toegevoegd en niet erlangs. Een programma omvat een kennislijn, een communicatielijn en een organisatielijn. In alle lijnen komt publiciteit voor.

 

inloggen / registreren

e-mailadres
wachtwoord